ĐIỀU KIỆN GIAO HÀNG QUỐC TẾ: CHỌN EXWORK, FCA, FOB HAY CIF?
Xuất nhập khẩu hàng hóa là hoạt động thương mại diến ra hàng ngày và ngày càng trở lên thuận tiện trong điều kiện thương mại toàn cầu phát triển, trong đó bạn sẽ phải quan tâm tới điều kiện giao hàng theo Incoterms. Incoterms (viết tắt của International Commerce Terms – Các điều khoản thương mại quốc tế) là một bộ các quy tắc thương mại quốc tế được công nhận và sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới. Incoterm quy định những quy tắc có liên quan đến giá cả và trách nhiệm của các bên (bên bán và bên mua) trong một hoạt động thương mại quốc tế. Trong khuôn khổ bài viết này chúng ta hãy cùng tìm hiểu một về điều kiện giao hàng EXW, FCA, FOB và CIF xem điều kiện giao hàng nào phù hợp với doanh nghiệp của bạn.
Điều kiện EXW (Ex Works -Giao tại xưởng) quy định người mua sẽ nhận hàng tại địa điểm do người bán xác định, đây có thể là công ty, xưởng hoặc nhà kho. Bạn có thể sử dụng EXW cho mọi hình thức vận tải (đường bộ, đường thủy, đường sắt và đường hàng không). Trong đó, người bán sẽ bàn giao hàng tại nhà máy, kho xưởng….và người mua sẽ chịu trách nhiệm với tất cả công việc còn lại như: xếp hàng lên phương tiện vận chuyển, book tàu, xuất khẩu, bảo hiểm, nhập …. Điểm chuyển giao rủi ro hàng hóa và chi phí là tại nơi xếp hàng, để giao hàng, người bán không cần bốc xếp hàng lên phương tiện, cũng không cần làm thủ tục hải quan xuất khẩu.
Điều kiện FCA (Free Carrier – Giao cho người chuyên chở) là một trong những điều kiện tương đối phổ biến, được sử dụng trong vận chuyển quốc tế. Đây là một điều kiện thương mại trong đó: người bán chịu trách nhiệm đóng gói hàng hóa và xếp hàng lên thiết bị chuyên chở tại vị trí quy định như cảng hoặc nhà xe. Điều kiện FCA được sử dụng trong vận chuyển đường sắt, đường bộ, hàng không, đường biển, thủy nội địa hoặc vận tải bằng các hình thức kết hợp (vận tải đa phương thức). Trong điều kiện FCA người bán giao hàng đã được thông quan cho người mua tại địa điểm chỉ định. Người mua là người có trách nhiệm tìm đơn vị vận chuyển. Như vậy địa điểm giao hàng có thể là cơ sở của người bán, nơi giao nhận vận tải (nhà xe, kho ngoại quan, CFS) hoặc cảng và sân bay. Người bán giao hàng và chuyển rủi ro cho người chuyên chở thứ nhất và với bất cứ địa điểm nào được chỉ định để giao hàng, địa điểm đó xác định nơi chi phí và rủi ro được chuyển giao cho người mua.
Điều kiện FOB (Free on board- hoặc Freight on Board) là điều kiện giao hàng miễn trách nhiệm của người bán khi hàng đã lên boong tàu. Có nghĩa là hàng chưa lên tàu thì mọi trách nhiệm thuộc về người bán (seller), sau khi hàng đã lên tàu thì tất cả rủi ro, trách nhiệm chuyển cho người mua (buyer). Giá FOB đã bao gồm toàn bộ chi phí vận chuyển lô hàng ra cảng, thuế xuất khẩu và thuế làm thủ tục xuất khẩu. Lưu ý rằng, giá FOB không bao gồm chi phí bỏ ra để vận chuyển hàng bằng đường biển, cũng không bao gồm chi phí bảo hiểm đường biển. Người bán có trách nhiệm giao hàng lên tàu tại cảng, người bán làm thủ tục xuất khẩu, cung cấp giấy phép xuất khẩu để lô hàng có đủ điều kiện xuất đi. Người mua chịu trách nhiệm mua bảo hiểm lô hàng, làm thủ tục nhập khẩu và thanh toán các chi phí vận chuyển từ cảng đi chỉ định đến cáng đến cuối cùng. Hàng hóa và rủi ro được chuyển cho người bán sau khi hàng được đưa lên tàu
Điều kiện CIF, CIF là viết tắt của điều kiện giao hàng, có nghĩa là giao hàng tại cảng dỡ hàng: Cost, Insurance, Freight (tiền hàng, bảo hiểm, cước phí). Nó thường được viết liền với một tên cảng biển nào đó, chẳng hạn: CIF Haiphong. Về cơ bản, điều kiện này có thể hiểu là người bán hàng chịu chi phí thuê tàu, bảo hiểm đến cảng dỡ hàng; rủi ro chuyển giao từ cảng xếp hàng, chứ không phải ở cảng dỡ. Người bán chỉ mua bảo hiểm đường biển thay cho người mua, sau đó họ gửi đơn bảo hiểm cho người mua cùng bộ chứng từ. Nói cách khác, với điều kiện cơ sở giao hàng là CIF, người bán trả phí vận chuyển nhưng không chịu rủi ro cho hàng hóa trên chặng vận chuyển biển.
Xét về lợi hại thì nếu việc vận chuyển hàng hóa bằng container thì sử dụng điều kiện FCA có nhiều điều thuận lợi hơn do địa điểm giao hàng là điểm mà hàng hóa được giao cho người vận tải mà tại đó hàng đã được đóng vào thùng container. Khi người bán đã hoàn tất việc khai hải quan điện tử trên hệ thống của hải quan, đồng thời đã giao hàng cho người chuyên chở (Carrier), lúc này trách nhiệm của người bán với hàng hóa được xem là chấm dứt. Mọi rủi ro và chi phí sẽ chuyển giao cho người mua (và các bên có liên quan). Nhìn chung điều kiện FCA người bán có trách nhiệm ít hơn so với CIF & FOB. Nhưng FCA lại là điều kiện phù hợp cho người bán lẫn người mua khi xét đến sự thuận lợi và thị trường địa phương. Mặc khác, so với điều kiện EXW, FCA được cho rằng linh hoạt và mang lại lợi ích cho cả bên bán và bên mua. Sử dụng FCA, người bán hàng thường có lợi thế trong việc cung cấp các giấy phép liên quan cho quá trình thông quan xuất khẩu. Có nhiều ý kiến cho rằng, rất có thể người bán có quan hệ tốt với phía hãng tàu và hải quan khi sử dụng điều kiện FCA. Về phía người mua, lợi thế của bên bán trong thông quan hàng hóa đã vô hình chung giúp họ hạ thấp phần nào các chi phí phải có cho lô hàng nhập khẩu.
Với điều CIF thì tập quán của Việt Nam thường sử dụng điều kiện này vì người mua Việt Nam cho rằng cứ mua giá CIF là chắc chắn và nhàn nhưng thực tế không hẳn như vậy vì người bán họ trả phí đường đường biển, mua bảo hiểm nhưng họ không chịu trách nhiệm và rủi ro cho chặng đường biển đó. Hơn thế, nếu xảy ra sự kiện bảo hiểm thì việc công ty bảo hiểm lô hàng của bạn có đại lý ở Việt Nam hay thành phố bạn làm việc không lại là một điều cần phải cân nhắc. Ngoài ra, người mua vẫn phải chịu các local charge tại cảng dỡ hàng mà lại không được lựa chọn và thương thảo giá với đơn vị forwarder từ trước, do vậy với điều kiện CIF, theo quan điểm của người viết thì khá là bất lợi cho người mua.
Xét tới điều kiện FOB thì đây là điều kiện thường được sử dụng và nên dùng trong vận chuyển đường thủy và được sử dụng nhiều vì nó đã trở thành thói quen và tập quán thương mại ở nhiều quốc gia. Nếu bên bán có thêm khả năng đưa hàng lên boong tàu an toàn tại cảng xuất khẩu, bên bán nên làm việc này (tự chịu chi phí và rủi ro phát sinh, tính trước chi phí này vào tiền hàng) và ký hợp đồng theo điều kiện FOB. Ở điều kiện này, người mua gia tăng thêm trách nhiệm book tàu, mua bảo hiểm nhưng mặt khác người mua lại chủ động trong việc tìm kiểm đơn vị vận tải, đơn vị bảo hiểm và chủ động thương lượng đơn giá để tiết kiệm chi phí và nếu không may xảy ra sự kiện bảo hiểm thì các thủ tục bảo hiểm sẽ diễn ra thuận lợi hơn.
Tựu trung lại, để lựa chọn được điều kiện giao hàng thích hợp ngoài việc xét các thế mạnh của doanh nghiệp về việc tìm kiểm nhà vận tải phù hợp, kinh nghiệm trong mua hàng quốc tế thì còn phụ thuộc vào thỏa thuận, khả năng đàm phán mua bán giữa bên bán và bên mua và sẽ được thể hiện trong hợp đồng mua sắm hoặc PO.
Người viết khuyến khích bạn tìm hiểm kỹ các điều kiện theo Incoterms 2021 để rõ hơn trách nhiệm của bên và bên bán; điểm chuyển giao trách nhiệm, rủi ro và chi phí từ người bán sang người mua và đứng trên góc độ doanh nghiệp của bạn là nhập khẩu hay xuất khẩu để đàm phán và lấy được điều kiện giao hàng phù hợp nhất với doanh nghiệp của mình.